خواف شهر میراث های ماندگار
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
     

خـرگرد (خـرجـرد )

     

 

  روستای خرگرد سابقه ای پر آوازه درتاریخ وفرهنگ ایران دارد و در یک فرسخی جنوب شرقی شهر خواف می باشد . سفال‏های جمع آوری شده از نقاط مختلف خرگرد ، حاکی از این است که از صدر اسلام و حتی قبل از آن خرگرد مسکونی بوده است . ابن حوقل ، یاقوت حموی و مقدسی آن‏را از شهرهای مهم دانسته‏اند که مردمش به آب وشبان فراوان به تربیت اغنام واحشام می پرداختند .

      


   این شهر از قرن پنجم تا یازدهم (هـ-ق) و در ایام حیات سیاسی مذهبی خواف ، یکی از مراکز علمی خراسان بزرگ بوده است . زیرا خواجه نظام الملک توسی وزیر آلب ارسلان وملک شاه سلجوقی مؤسس نظامیه درشهرهای مختلف نظامیه ای در حکم دانشگاه‏های امروزی درخرگرد ساخته است .

        بعد از گذشت حدود 450 سال اهمِیت علمی خود را ازدست ندادودرسال 848(هـ-ق) خواجه غیاث الدین پیر احمد خوافی ، وزیر شاهرخ مدرسه غیاثیه را ساخت و جایگزین نظامیه کرد که تا قرن یازدهم و احتمالاً اوایل قرن دوازدهم (هـ-ق) از رونق خاصّ بر خوردار بوده است اگر چه در سفال‏هایی که از عصر صفوی در خرابه های خرگرد پیدا شده عرصه‏ی زندگی شهری به خوبی نمایان است ، امِا از زمان طلوع این سلسله به ویژه هنگام سلطنت شاه عباس اول به تدریج اهمِیت سیاسی و علمی خود را از دست داد ومدرسه‏ی غیاثیه بتدریج ازرونق قبلی افتاد . ساختمان آن رو به ویرانی گذاشت تا جایی‏که شاه عباس در ابتدای سلطنت خود به این شهر آمد و با علمای مذهبی به خشونت پرداخت . برخی نقل می کنند که1 هفتاد نفر از علمای مذهبی را در بام مدرسه به قتل رسانده است کم کم دوره‏ی افول خواف آغاز گشت . در اواخر دوره‏ی صفویه علمای مذهبی به قصبه‏ی رود خواف منتقل شدند و به پیشنمازی مساجدوارشاد از طریق وعظ وخطابه پرداختند . وبعد از گذشت دو قرن علمای مذهبی خواف ، حوزه‏ی علمیه‏ی کنونی را درشهر خواف دایر نمودند.

        از نظر سیاسی به دنبال زلزله 737(هـ-ق) وویرانی زوزن مرکزیت سیاسی خواف از زوزن منتقل وتا اواخر عهد صفویه بین شهرهای خرگرد و سلامی در نوسان بوده است که در زمان نادرشاه به  رود خواف منتقل گردیدکه هم اکنون نیز ادامه دارد.

        دانشمندانی که بدین شهر منسوب می‏باشند :

 1- احمدبن محمد بن بشار خرجردی (563-543) (هـ-ق) مکنی به ابوبکر که در نیشابور ساکن بود .

2- عبدالرحمن بن محمدبن احمدخطیبی خرجردی مکنی به ابو نصرمتوفی 448(هـ-ق) .

3- اسماعیل بن ابو القاسم بن عبدالواحد بن اسماعیل خرجردی مکنی به ابوسعید متوفی 434(هـ-ق)درحال حاضر بافت ساختمانی خرگرد کاملاً روستایی و کوچه های تنگ و قدیمی آن تقریباً دست نخورده باقی مانده است . شغل عمده مردم دامداری ،کشاورزی ، صنایع دستی ، کرباس بافی ، قالی بافی است .

وجـه تسـمیـه

برخی گویند : خرگرد از دو واژه تشکیل شده از خور به معنای آفتاب و گرد به معنای شهر و روی هم به معنی شهر آفتاب . پاره ا ی گویند : خر1 یعنی بزرگ و گرد یعنی شهر چون این شهر مرکز علمای بزرگ بوده است .

        نظر دیگر این‏که خرد یعنی علم و دانش و گرد یعنی شهر یعنی شهر علم و دانش که دانشمندان در آن حلقه تدریس تشکیل میدادند همه‏ی این‏ها ناظر بر اینست که خرگرد مرکز علم و ادب بوده است برخی می‏گویند قبل از اسلام تا قرن هشتم     (هـ-ق) نامش خرجرد بوده است که دهخدا با توجه به نظر دانشمندان آنرا خرجرد گفته است ولی ابن حوقل آنرا خرگرد نامیده است .

[ ۱۳۸٩/٩/٢٤ ] [ ۱٠:۳٦ ‎ق.ظ ] [ حمید یاررودی ]
حمید یاررودی
حمید یاررودی کارشناسی آموزش ابتدایی کارشناسی ارشد برنامه ریزی درسی آموزگار مقطع ابتدایی استان خراسان رضوی شهرستان خواف Email: hamid_yar@ymail.com
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :