خواف شهر میراث های ماندگار
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
     

با توجه به وضعیت آب و هوا وپستی وبلندی اراضی ، مشاغل گوناگون در منطقه وجود دارد . مثل : کشاورزی ، دامداری ، تجارت ، صنایع دستی ، قالی بافی و کرباس بافی که در حدِ خود کفایی بوده و نیاز های مردم را از نظر محصولات کشاورزی ، دامی ، پارچه و فرش تأمین کرده ، حتِی صادر می شده است .

 


 

 

      ×         کشاورزی :

      

 

 خواف جلگه ای است مشتمل بر اراضی مرغوب و قابل هر گونه کشت و زرع قراء دارای قنوات پر آب بوده است زمینهای مزروعی 38 هزار هکتار که بیشتر به صورت آبی کمتر به صورت دیم کشت می گردد عده ای از مردم باتوجه به آب ، هوا وخاکِ حاصل خیز از طریق کشاورزی امرار معاش می نمایند .تولید محصولات کشاورزی به‏حدِی است که هر1 سال به نقاط دیگر استان و خارج کشور صادر می‏گردد مثل : پسته ، زعفران و سیر محصولات زراعی عبارتند از : گندم ، جو ، تنباکو ، چغندر قند ، پنبه ، ذرت ، کنجد ، منداب ، حبوبات و زیره‏ی سبز ، محصولات درختی : انار ، انجیر ، زرد آلو ، توت ، آلو ، هلو و انگور آن مرغوب ولی تولیدات آن در حال حاضر به اندازه‏ی قرن چهارم هجری نیست . زیرا مقدسی در احسن التقاسیم خواف را مرکز مویز کشور معرفی کرده است .

        از صیفی جات : خربزه و هندوانه‏ی آن مرغوب ،  شیرین و زیاد است که به مشهد و مناطق دیگر صادر می گردد . این مرغوبیت وشهرت سخنی از حمد الله مستوفی به‏یاد می آورد که گفته است : « از میوه هایش انگور ، انار ، خربزه و انجیر نیکوست وابریشم و روناس زیاد دارد » وبرخی زعفران را هم ذکر کرده اند که امروزه رونق زیادی دارد ولی از ابریشم و روناس خبری نیست .

       درخت کاج هم به‏خصوص در نشتیفان ، تیزاب ، برآباد ، سنگان رونق دارد ، تا هم از باد های ویرانگر که سبب تخریب محصولات کشاورزی می شود جلوگیری کند و هم با توجه به گرمی هوا وکمی بارندگی و خشکی منطقه درخت کاج طراوت و سر سبزی خاصی به منطقه بدهد .

        روغن کنجد ومنداب در قدیم مصرف خوراکی داشته است البته کشاورزی در خواف با توجه به نبودن رودخانه وآب‏های سطحی ، گرمی هوا وکمی بارندگی نسبت به مناطق شمال ایران محدودیت دارد.

        کشاورزی منطقه خواف یا با استفاده از قنات است ویا به صورت دیم و با دامداری مکمل ودوشادوش یکدیگر نیاز های مردم را تأمین می نماید .برخی از سال‏ها یا به علت  خشکسالی وکم آبی یا تغییرات جوی محصولات در اوایل بهار دچار سرمازدگی شده و از بین می رود .

 

      ×         دامداری :

        وجود مراتع زیاد و کوه و دشت‏های وسیع و شرایط ویژه‏ی آب وهوایی برای پرورش حیوانات مختلف ، دامداری منطقه خواف را پر رونق کرده است . اکثر مردم علاوه بر امور زراعی به پرورش گوسفند ، بز و گاو مشغول بوده که در تولید گوشت و مواد لبنی کشور مخصوصاً خراسان کمک شایانی می نمایند .

        شیوه نگهداری وپرورش دام‏ها سنتی بوده مردم دام‏های خود را برای چرا به صحرا وکوه‏های اطراف برده و در فصل زمستان با تغذیه دستی اقدام به پروار بندی ونگهداری دام‏ها می نمایند .

        دام‏های منطقه خواف بیشتر در روستاهای میان1 خواف ،  باز گوی ، ارزنه ، بقسانی ، مهرآباد ، رزان ، خواجه ورو ، سلامه وغیره می باشد . غیر از این مناطق در دهستان‏های زوزن ، کیبر کوه . تک عمران ،



 

 

      ×         صنایع دستی

        مردم این سامان بواسطه‏ی استعداد ذاتی و هوش فطری ، مستعد فراگرفتن هر گونه هنر و صنعتی می باشند ، اگر چه مربی و مشوق نداشته اند . چون شغل مردم خواف دامداری بوده است و مواد اولیه‏ی بافندگی مثل : پشم ، نخ و موی زیادی وجود دارد وسایل و فرش های پشمی ، نخی ، پنبه ای وکرکی زیادی می بافند .

       دلایلی که مردم این منطقه به صنایع دستی علاقه وافر داشته و دارند این است که اولاً صنایع برای اکثر خانواده ها تأمین کننده وسایل مورد نیاز زندگی است و دیگر اینکه با فروش محصولات تولیدی خود ، کسب در آمد کرده و نیاز های دیگر خود را که در جاهای دیگر تولید می شود ، تأمین می کنند . همچنین وسیله ای است برای پر کردن اوقات فراغت و همکاری زنان و مردان چون خانواده روستایی مانند یک شرکت تعاونی مولّد وخود گردان وخود کفا است که همه‏ی اعضای آن در تولیدات ومخارج خانه سهیم می باشند و لازم است دولت در این شرایط امکانات و تسهیلات لازم را جهت حمایت و رشد صنایع کوچک روستایی فراهم نماید .

 

1-     قالی بافی :

  

    حاصل حرکت سر انگشتان قلم گونه دختران و مادران و خلاقیت ها ونوآوری های آنان است که با الهام از طبیعت نقش کبک گل و بلبل و . . . را با تار وپود نخ ، پشم ، پنبه و ابریشم درهم آمیخته و روانه بازارهای داخلی و خارجی می نماید .صنعت قالیبافی از قرن چهارده (هـ-ق) به‏وسیله‏ی زن‏های دامدار بلوچ و عرب بهلولی در روستاها گسترش پیدا کرد تا جایی‏که 80 درصد1 زن‏های منطقه قالی‏بافند وچون علاقه زیادی دارند در اندک مدِتی ، قالیچه های مرغوب و زیبا را به شهر ها و خارج از کشور مثل : آلمان ، فرانسه و سایر کشور ها که با ایران رابطه تجاری دارند صادر     می نمایند .

        مهمترین قالیچه ها در روستاهای سنگان ، قاسم آباد ، زوزن ، اسد آباد ، باغ بخشی ، کلاته ها و قلعه نو بافته می شود که نقشه های آن عبارتند از : گل بلوچی ، کشمیری ، گل سفید ، گل سوزنی ، سنگانی ، سماوری ، گوزنی ، گل طاووسی و غیره . همچنین گلیم بافی و پلاس بافی در منطقه رواج داشته است .

یک نوع بُرُک در میان بعضی طوایف خواف بافته می شود که فقط مورد استفاده خودشان بوده وصادرات نداشته است پرورش کرم ابریشم و تولید پارچه و فرش های ابریشمی در خواف رواج دارد و پاره ای از خانواده ها از این طریق امرار معاش می نمایند .

اطراف سیناکوه ، بالاخواف وپایین خواف دامداری رشد مطلوب دارد . طبق آمار تخمین زده اند حدود دو میلیون رأس دام وجود داشته که بیشتر بخته ، تکشاد ، شیشک می‏باشد که در حال حاضر به حدود چهارصد پنجاه هزار رأس در سال رسیده است . (بعلّت خشکسالی پی درپی)

        در سال‏های کم باران دامداران ناچارند برای تعلیف دام‏های خود به خارج از محل کوچ کرده از حوزه های سرخس ، نیشابور ، باخرز و جلگه زاوه استفاده نمایند . رشد دامداری در منطقه تحت تأثیر دو عامل بوده است : یکی  وجود اشرار مسلح در کوه‏های اطراف و مراتع دوردست ودیگری خشکسالی‏های پی درپی که مردم منطقه را با بحران روبه رو می کند .

       اشتغال زیاد مردم به دامداری ، ضرورت آموزش دامپروری علمی وتغذیه صحیح را بیان می کند ، تا از امکانات کم منطقه استفاده بیشتری حاصل گردد .

       مراتع و منابع این سرمایه های ملّی تحت تأثیر خشکسالی قرار گرفته و گونه های گیاهی ومرتعی رو به نابودی میرود وزش بادهای شدید منطقه ای باعث فرسایش خاک های حاصل خیز منطقه شده است. جاری شدن سیل در بعضی مواقع اثرمنفی بر مرتع و کشاورزی منطقه گذاشته است بعضی انسان‏ها به علت استفاده نا درست از مرتع وقطع درختچه های مرتعی وگیاهی برای سوخت ومصارف دیگر باعث نابودی مراتع ومنابع طبیعی شده اند روی هم رفته مراتع موجود در شهرستان هم دارای مراتع ییلاقی است وهم مراتع قشلاقی .

 

1-     کرباس بافی :

   

    پارچه‏ی کرباس ، هنرِ ظریفٍ دستانِ هنر مندانه‏ی مادرانِ زحمت کش است کاشت ، داشت و برداشت پنبه تا تبدیل به نخ و لباس همه نشانه‏ی همدستی وخلاقیت مادران سخت کوش و پدران با تجربه است .

        شهر خواف هزار سال قبل به داشتن هنر کرباس بافی مشهور بوده است ، اما این هنر دستی ظاهراً در چنگال نوردهای غول پیکر به حال احتضار افتاده است و جز چندین دستگاه کرباس بافی که زنهای خوافی از سر استیصال بر پای داشته اند تا نیاز خانواده هایشان را بر آورده کنند محصول قابل توجهی دیده نمی شود .

        مرغوب ترین کرباس منطقه در نشتیفان ، شهر رود و حوزه میان خواف است .از کرباس هم برای لباس محلی هم برای ملافه و قطیفه و غیره استفاده می شده است که دارای ظرافت ومرغوبیت خاص است .و از طریق فروش آن نیازهای دیگر خود را تأمین می کردند .گاهی اوقات به منظور زیبایی و ظرافت در قطیفه ها و برخی از دستارها و عمامه ها بیشتر حاشیه کرباس را از نخ ابریشم می بافته اند  که این زیبایی وظرافت را حدود العالم درسال372ه.ق نوشته است خواف شهرکی است از حد نیشابور که از وی کرباس خیزد ویادرفرهنگ معین آمده جلگه زوزن گرمسیر وشغل مردم کشاورزی ، گله داری ، قالی بافی وکرباس‏های ظریف وزیباست . این صنعت که ازحدود هزار سال قبل از آن تعریف شده تا همین اواخردرمنطقه خواف رواج داشته ، که امروز بعضی از دست اندرکاران آن درقیدحیاتند ، ولی به قالی بافی که در آمدی بیشتر دارد پرداخته‏اند . امروزه آثار این کارگاهها در برخی از خانه ها موجود است . حدود سی سال قبل که کارخانجات پارچه بافی درکشورگسترش یافت مردم به تدریج ازاین صنعت دستی روگردان شده و نیازخود را از پارچه های نازک پنبه‏ای متنوع کارخانجات پارچه بافی مثل تترون،متقال،موری وغیره‏که هیچ گونه تناسبی با فرهنگ خواف ندارد تأمین می نمایند .لازم به ذکر است آن دسته ازمردان و زنانی که کهنسال قانع و خود کفا هستند و کمتر تحت تأثیر فرهنگ غرب قرار گرفته اند ، به فرهنگ اسلامی خودشان سخت مقید بوده ، ازهمان پارچه های قدیمی دستی و سنتی کرباس که دست رنج خودشان است استفاده کرده ، کمتر به پارچه های جدید روی می آورند.

وسایل مورد نیاز کرباس بافی :    نخ پنبه تیغ گله شفت

 

[ ۱۳۸٩/٩/٢٤ ] [ ۱٠:٥٦ ‎ق.ظ ] [ حمید یاررودی ]
حمید یاررودی
حمید یاررودی کارشناسی آموزش ابتدایی کارشناسی ارشد برنامه ریزی درسی آموزگار مقطع ابتدایی استان خراسان رضوی شهرستان خواف Email: hamid_yar@ymail.com
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :