خواف شهر میراث های ماندگار
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
     

      ×         حدود ، وسعت ، جمعیت و تقسیمات اداری خواف کنونی

      شهرستان فعلی خواف بامرکزیت رود،یک دهم خواف قدیم است ازشهرستان های شرقی خراسان و ایران ودرفاصله‏ی121کیلومتری با افغانستان قرار داشته است . با مشهد 262 کیلومتر فاصله دارد . وسعت آن 9127 کیلومتر مربع که یک بیست و ششم خراسان می باشد جمعیت آن حدوداً صد هزار نفر میباشد که حدود 35 درصد در مراکز شهری و 65 در صد در روستاها زندگی می کنند سابقاً یکی از بخشهای تربت حیدریه محسوب می شد که به علّت تقسیمات کشوری از تربت جدا گردید که دارای موقعیت زیر می باشد : شرق به افغانستان و شهر باخرز غرب به گناباد شمال شرق به تایباد شمال و شمال غربی به رشتخوار و تربت حیدریه و جنوب به قائنات محدود است . ارتفاع از سطح دریا 970 متر ، در بلند ترین نقطه 2823 متر و در پایین ترین نقطه 600 متر می باشد و با تربت حیدریه 120 کیلومتر فاصله دارد قبل از تقسیمات جدید کشوری ، خواف شامل چهار دهستان به نام بالاخواف به مرکزیت    چمن آباد میان خواف به مرکزیت خرگرد پایین خواف به مرکزیت سنگان زوزن به مرکزیت قاسم آباد بوده است ،که از جدیدترین تصمیمات اجرا شده از سال 1368 به صورت جدید در آمده است که در صفحات آینده توضیح کامل داده می شود . مرکز شهرستان رود یا روی خواف است با جمعیت حدود 20000 نفر ، مناطق پر جمعیت آن سنگان ، چمن آباد ، سلامه ، نشتیفان ، زوزن و قاسم آباد - که قبل از قرن هشتم   (ه-ق) رونق زیادی داشته اند می باشد . حدود 52 درصد مردم خواف در کشاورزی و دامداری ، 27 درصد در خدمات و 21 درصد در صنعت مشغول به کارند .


 

        خواف 369 آبادی دارد که تعداد 134 آبادی دارای سکنه و 235 آبادی خالی از سکنه بوده است ، در حال حاضر روستاهای دارای 20 خانوار دارای1 آب آشامیدنی برق ، مخابرات ، و فضای آموزشی مناسب است طرح های در حال اجرای منطقه : تجهیز معدن سنگان راه آهن تربت ، سنگان ، هرات ، گازرسانی خواف سنگان تکمیل بیمارستان 69 تختخوابی احداث سد سده و احداث شبکه فیبر نوری مخابرات      می باشد .

 

        ساکنان منطقه خواف در قدیم از ایلات و عشایر مختلف تیموری ، زنگنه ، عرب ، میش مست و بهلولی ، جوانشیری ، بلوچ ، سربوزی ، خلج ، و مردم اصیل خواف تشکیل شده که طوایف تیموری ، سربوزی ومریدار به همراه تیمور گورکانی ، زنگنه از کرمانشاه و همدان ، جوانشیری وخفاجه از قره باغ آذربایجان درعصر افشار و صفویه ، عشایر بهلولی از کوه های مرزی پاکستان ، تیره های عرب ، میش مست و خفاجه در زمان عباسیان به این سرزمین مهاجرت کرده اند که توضیح کامل آن به شرح            زیر است .

        ایل تیموری 200 سال قبل به سرپرستی امیر قلیچ خانی از داخل افغانستان به خواف کوچانیده شد و در نواحی مختلف خواف مستقر شدند سپس در طول مدت متمادی و توالد و تناسل بطوایف و عشایر منشعب شده است . ریاست کلی ایل تیموری با محمد ابراهیم امیر تیمور بوده که چندین دوره در مجلس شورای ملی نماینده بوده است . گر چه یک عده ایل تیموری در جام و تایباد و قسمتی از خاک افغانستان ساکن هستند ولی طوایف عشایر بخش خواف به شرح زیر است .

1- 1طایفه کلالی قلیچ خانی : که از اولاد امیر قلیچ خان متفرقه در تمامی بخش سکونت دارند شغل طایفه کشاورزی و پیرو مذهب اثنی عشری بوده رئیس طایفه حاجی گل محمد خان کلالی مقدم است دارای روحیه سلحشوری بوده ، مردان مسلح داشته ،حفاظت حدود و اداره این بخش خواف به عهده بزرگان این طایفه بوده است .

2-طایفه سربوزی : که در دهستان بالا خواف ساکن بوده به دامداری و کشاورزی شاغل بوده سرپرست آنان حاج براتعلی خان ایلخانی بوده ، مردمی سلحشور بودند .

3-طایفه محمد درویشی : که در مزارع حسن آباد ،خرم آباد ،نقاب(نگو ) بالاخواف ساکن بوده به دامداری و کشاورزی مشغول بودند بزرگ این طایفه حاج عبدالکریم کریمی بوده است .

4-طایفه ملاجمعه : در مزارع  غیاث اباد ،هزار خوشه ،علی آباد محمد آباد ،میان رودی دهستان بالاخواف ساکن بوده بزرگ این طایفه معروف به حاجی خان محمد بوده است.

5-طایفه مریدار : که در مزارع صید آباد ، عباس آباد و چمن آباد ساکن بوده بزرگ آنان معروف به کد خدا حاتم بوده است .

6-طایفه سالاری : ساکن خیر آباد خویرد کلاته و قلعه بز غن آباد ،که به دامداری ، قالیچه بافی مشغول بوده بزرگ آنان حاجی جان میرزا بوده است .

7-طایفه براتی : (بروتی) در قلعه نو بالا خواف ساکن بوده شغل آن ها دامداری و بزرگ آنان حاج جان میرزا بروتی است .

8-طایفه مخته باز : ساکن مزارع گشٍن رزداب دهستان بالا خواف شغل آنان دامداری کشاورزی بوده و بزرگ آنان معروف به کد خدا براتعلی می باشد .

9-طایفه گلباف : در دو قریه‏ی نصر آباد ولی آباد ساکن اند که رئیس آنان حاج غلام احمد مرادی بوده است .

10-طایفه طاهری : در مزارع میان رودی و محمد آباد ساکن اند و به دامداری مشغول بوده رئیس آنان حاج حبیب الله طاهری بوده است .

11-طایفه میرزا دوستی : در مزارع بید پارسی ، براکوه وانجیرک ساکن بوده اند دارای افراد سلحشور و شغل دامداری و کشاورزی بوده ، در تیر اندازی و کوهنوردی معروفند و رئیس آنان غلام احمد اعظمی است.

12-طایفه صالحی : که در قریه تیزاب ساکن هستند شغل آنان کشاورزی و دامداری و  رئیس آنان ملا مصطفی صالحی بوده است .

13-طایفه کلاتگی صالحی : مزارع تحت سکونت آنان علی آباد ،حفیظ آباد ،محمد آباد ،بقسانی بازگوی می باشد دارای مردان شجاع بوده پرورش اغنام و احشام شغل آنان بوده سرپرست آنان حاج عبدالرسول منصوری بوده است .

14-طایفه کرمعلی : ساکن مزارع ارزنه ،خواجه ورو وگرازی ،شغل آن هادامداری ، دارای مردانی شجاع و رئیس آنان حاج عبدالکریم رضوانی بوده است .

15-طایفه کته سر : این طایفه در سنگان ،نشتیفان ،بهدادن و برآباد ساکن هستند به کشاورزی و دامداری مشغول بوده ، رئیس آنان میر غلام احمد سلطان تیموری بوده دارای مردانی سلحشور می باشند .

16-طایفه جلالی : ساکن سنگان ،ریش سفید آنان ملا مصطفی جلالی از طریق تجارت و کشاورزی امرار معاش می نمایند .

17-طایفه میش مست : که در قرای اسد آباد ،قاسم آباد و زوزن سکونت داشته رئیس آنان حسین مولاه است .

        علاوه بر طوایف و عشایر ایـل بزرگ تیموری طوایف دیگری در خواف ساکن بوده اند که ذیلاً معرفی می شوند .

1-طایفه بهلولی : که در اصل از قاینات و بیرجند هستند دویست سال قبل به خواف آمده در اطراف حسین آباد کاریان ،مژن آباد ،و نقاط مرزی ساکن هستند . و از طریق اغنام و احشام امرار معاش نموده عموماً پیرو مذهب جعفری و رئیس آنان حاج حقداد بهلولی بوده است

2-طایفه عرب : که از عربخانه بیرجند به خواف آمده در اطراف کیبر سکونت گزیده اند مردمی قانع ،صبور معدودی گوسفند و بز داشته از طریق در آمد آنان امرار معاش می نمایند .

3-طایفه بلوچ جانبیگی : که از طایفه‏ی بلوچ سیستان هستند سالها قبل به خواف آمده در اطراف ارگ میر قلندر ساکن شده اند قبلاً بلوچ جانبیگی ثروتمند و پر هزینه بوده اند و مشخص نیست چرا عده آنان کم و متفرق گردیده اند .

4-طایفه بلوچ سنجری : که از افغانستان به ایران آمده‏اند در اطراف مهاباد و توابع کبیر کوه ساکن بوده رئیس آنان حاج سمندر خان سنجری بوده است که در دفع اشرار و سارقین افغانی نقش عمده ای داشته است .

5-طایفه بلوچ صید محمد خانی : ساکن باغ بخشی از طریق دامداری امرار معاش نموده رئیس آنان حاج دُرّ محمد خان بوده است .

6-طایفه زنگنه : مردم این طایفه به امر نادر شاه افشار و برخی گویند در عصر صفوی از حدود کرمانشاه و همدان به طرف مرز افغانستان کوچانیده شده و در حدود و ثغور از وجود آنان استفاده می گردید فعلاً در نیاز آباد و جلگه زوزن سکونت داشته اند  عموماً دامدار و کشاورز می باشند و سر پرست آنان حاج جعفر قلی خان زنگنه بوده است .

7-طایفه میرزا : که در زمان نادر شاه افشار از حدود اصفهان به خواف منتقل گردیده در برآباد متوطن و در کشاورزی و دامداری روزگار می گذرانیدند بزرگ آنان میرزا غلامرضا معتمدی بوده است .

8-طایفه خاجگی : که در قرای  برآباد خواف سکونت داشته و در میان مردم منطقه دارای احترام و جایگاه خاصی بوده اند سلسله نسب آنان به خلفای راشدین (حضرت ابوبکر صدیق ) و خواجه عبیدالله احرار رسیده - که مقبره آن درسمرقند و اکثراً در لباس روحانیت می باشند .

 

 

        آنچه در افواه منتشر بوده است اجداد این طایفه در زمان مغول به ایران آمده در نواحی نیشابور و منطقه خواف و باخرز و در میان گزیگ از توابع بیرجند و روستاهایی در اطراف اوز شیراز ساکن گردیده اند که ریاست این طایفه درخواف با حاجی خواجه محی الدین احراری بوده که شخصی بر جسته در لباس روحانیت دارای نفوذ اجتماعی بوده اند با پیروان سایر مذاهب در منطقه کمال حسن نیت را داشته بدین سبب مورد احترام و علاقه‏ی خاص و عام بوده اند در کلیه‏ی امور اجتماعی عموم مردم از ایشان حرف شنوی داشته اند .

       اینطوایف عموماً شهرنشین بوده درمواقع بهار،تابستان که امور دامداری و پرورش اغنام شروع می شود ، مخصوصاًدر ییلاق و قشلاق از چادر سیاه استفاده می نمایند در میان طوایفی که ذکر شد در زمان های قدیم مردان جنگجو و سلحشوری بوده اند که در مواقع بروز حوادث کمک های قابل توجهی در حفظ حدود و ثغور این منطقه به مردم نموده و مرز ایران را از تخطی بیگانگان نگهداری و مال و جان و ناموس اهالی را از دستبرد اجانب مصون و محفوظ نگه داشته اند سایر مردم خواف که از همان ایام قدیم ساکن این منطقه بوده اند در میان ایلات وطوایف به تاجیک معروف‏اندثلث مردم خواف را تشکیل می دهد که شغل عمده‏ی آنان کشاورزی و مبادلات تجاری و امثال آن است به طور کلی مردمی صبور و زحمتکش و قانع و غریب دوست می باشند .

 



[ ۱۳۸٩/٩/٢٤ ] [ ۱۱:٢٧ ‎ق.ظ ] [ حمید یاررودی ]
حمید یاررودی
حمید یاررودی کارشناسی آموزش ابتدایی کارشناسی ارشد برنامه ریزی درسی آموزگار مقطع ابتدایی استان خراسان رضوی شهرستان خواف Email: hamid_yar@ymail.com
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :