خواف شهر میراث های ماندگار
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
     

 

      ×         وجـه تسـمیه

        نام این منطقه که از قرن های پیش به صورت خواف همچون طواف نوشته شده است و خاف خوانده می شود سابقه تاریخی درازی دارد . کلیه جغرافیدانان اسلامی مانند یاقوت حموی در معجم البلدان ، بغدادی در مراصدالاطلاع ، مقدسی در احسن التقاسیم ، حافظ ابرو در جغرافیای تاریخی ، ابوالفضل بیهقی در تاریخ بیهقی این واژه را به شکل خواف که خاف خوانده میشود نوشته اند . تنها ابن رسته صاحب اعلاق النفیسه در سال 290 ه ق ضمن بر شمردن ولایات تابعه نیشابور ، خواف را خواب آورده و لسترنج هم که اطلاعات خود را از اینگونه منابع جمع آوری کرده خواف را خواب قدیم نوشته اند ، ولی دلیلی بر اینکه خواف قبلاً خواب بوده نیاورده اند .


 

        شهرستانی در الملل و النحل آورده است که اسم (به آفرید) که مدعی پیامبری بوده و از زوزن برخاسته خاف بوده و چون آنجا را بناکرده به نام او معروف شده است . ( و از مجوس زرداشتیه صنفی است که آن را سیسانیه « به آفرید » خوانند و رئیس ایشان شخصی1 بود از رستاق نیشابور که نامش خاف بوده و او بود که بنای ناحیه خواف خراسان کرد موبد مجوس خاف را به حضرت ابومسلم برد و او را در نیشابور مقتول گردانید و اصحاب خواف گویند که خاف را به آسمان بردند .)

این نظر به دلایل زیر صحیح نیست

1-     خواف نام شهر یا روستایی نیست که آنرا بنا کرده باشند بلکه به یک منطقه اطلاق میگردد .

2-  چون به آفرید در سدی دوّم ظهور اسلام ، ادعای پیامبری دین زرتشت کرده و در مقابل اسلام قیام نموده ، بدست ابو مسلم به قتل رسیده است لذا نمی توان باور کرد که این نام به یاد او باشد و پاداش بی دینی و بدعت گذاری وی باشد .

3-  نام دیگر به آفرید را بجز شهرستانی مورّخ دیگری خاف ننوشته ، ممکن است اسم دیگر او خاف نبوده ، چون از منطقه خواف برخاسته ،‌خوافی بوده است ، که بعدها به خاف تبدیل گردیده است .

4-  دیگر اینکه به فرض محال اگر این نامگذاری درست باشد ،‌ نام قبلی این منطقه چه بوده است2 ، که بعداً بواسطه شخص ملحدی تغییر نام پیدا کند ، در حالیکه هیچیک از مورخین به نام پیشین آن    اشاره ای نکرده اند .

5-  همه منابع تاریخی ، تاکنون این منطقه را در دوران هخامنشیان و اشکانیان و ساسانیان که قبل از ظهور به آفرید می باشد به نام ولایت خواف از توابع نیشابور نوشته اند و نامی دیگر برای آن ذکر ننموده اند .

        اما اگر درباره معنی واژه خواف به جستجو بپردازیم میدانیم که خواف تغییر شکل یافته خاف است و اگر نام خواف را مربوط به قبل از اسلام بدانیم ، یا احیاناً برگرفته از نام به آفرید که می گویند ، نامش خاف بوده بپنداریم این واژه فارسی است و معنی آن را نباید در لغت نامه های عربی جستجو کنیم .

       با این که واژه فارسی است ، باز عده ای درباره نامگذاری آن گویند چون خواف در بن بست قرار داشته ازترس راهزنان و هوای گرم تابستان آن مردم در خوف و ترس به سر می برده اند بدین ترتیب آن را خواف گفته اند در صورتی که نام خواف در وضع فعلی که بن بست می باشد بوجود نیامده ، که چنین حدسی درباره آن زده شود ، بلکه از هزاره های قبل از اسلام این نام برده شده است و از زمانهای دور این منطقه شاهراه تجارتی جاده ابریشم و جاده ی آذربایجان به سیستان برای حمل آتش مقدس زرتشتیان بوده است و نیز در مسیر راههای هرات به نیشابور ، گناباد ، قاین ، زوزن قرار داشته پس نمی توان باور کرد منطقه ای که در مسیر چنین جاده معتبری باشد مردم و یا مسافران آن ، آنقدر در خوف بسر برند که نامش را خواف بنامند .

        دیگر آنکه خاف که جمع آن خواف میشود در فرهنگ عمید پوشیده و پنهان معنی شده و از این لحاظ هم چون در مسیر جاده های فوق قرار داشته محل مخفی و پوشیده ای نبوده که وجه تسمیه آن بر این معنی صدق کند .

        به هر صورت معمولاً درباره وجه تسمیه مواضع مختلف کلیه محققین به یک نظر واحد نمی رسند و هر کدام به درک خود نام محلی را معنی می کنند ولی بر عکس درباره معنی و وجه خواف تاکنون کسی بجز شهرستانی نظری اعلام نکرده است .



1- جغرافیای تاریخی ولایت زاوه - محمد رضا خسروی 1366 ص 143

2- رجال شرق خراسان ابراهیم زنگنه ص53

[ ۱۳۸٩/٩/٢٤ ] [ ۱۱:۳۱ ‎ق.ظ ] [ حمید یاررودی ]
حمید یاررودی
حمید یاررودی کارشناسی آموزش ابتدایی کارشناسی ارشد برنامه ریزی درسی آموزگار مقطع ابتدایی استان خراسان رضوی شهرستان خواف Email: hamid_yar@ymail.com
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :