خواف شهر میراث های ماندگار
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
     

 

تاریخ بخش سنگان:

 

که مغرب آن سنجان است بعنوان مرکز بخش در فاصله ی 24 کیلومتری شرق شهر خواف واقع شده که از شمال به تایباد ، از جنوب به شهرستان قائنات و بخش جلگه زوزن از شرق به کشور افغانستان و از غرب به شهر خواف منتهی می گردد که شهر سنگان با محدوده قانونی 233 هکتار و حریم آن مطابق ماده 99 (8479)  هکتار و بیش از (1500)خانوار و بیش از 8000 نفر جمعیت شهری 18000 نفر جمعیت روستایی را در خود جای داده که با بافتی قدیمی و مردانی وزین در کویری کم و بیش جاندار و همدم آدمی زاد قرار گرفته است  هنگامی که وارد آن می شوید خود را در اعماق تاریخ می بینید ، قلعه ای با برج و بارویی سطبر که بیا نگر قدمت تاریخی هزار ساله آن است درخت دیرپای حیات سنگان هنوز ریشه در خاک بکر گذشته داردکه می توان با آثار به جا مانده از ادوار قبل آن را نگار خانه خواف و صحنه فاخر یک نوع زندگی دانست که عصری جزعصر ما تعلق دارد اهالی محلی در گویش محلی به آن( سنگون یا سینگو )نیز می گویندکه شاید به قوی ترین اعتبار در نامیدن سنگان و جود معادن عظیم سنگ آهن آن است .


این بخش دارای دو دهستان بستان و پایین خواف و 18 روستا دارای سکنه و 20 آبادی می باشد و در سال 71 بخشداری و در سال 1374 شهر داری رسماً شروع به کار نمود .

 

شرایط اقلیمی بخش سنگان

آب و هوای کویری گرم و خشک ، تابستان گرم و سوزان با باد های موسمی بیست روزه ، زمستان های سرد و خشک ، متوسط بارندگی 150 میلی متر در سال متوسط سرعت باد در این منطقه 50 کیلومتر در ساعت است .

ماکزیمم سرعت درجه حرارت 35 درجه سانتی گراد و مینیمم 11- درجه سانتیگراد ثبت شده است .

 

موقعیت جغرافیایی

سنگان در استان خراسان با مساحت 315 کیلومتر مربع با 123 کیلومتر مرز مشترک با کشور افغانستان و با جمعیت بخش 6000 نفر است در مرکزیت طول جغرافیایی 30 درجه و 60 درجه =  و عرض جغرافیایی 30 درجه و 34 درجه =   واقع است وار تفاع متوسط منطقه 1700 متر از سطح دریا می باشد .

 

مراکز علمی و فرهنگی سنگان

سرزمینی که اکنون سنگان نامیده می شود در بیابان های فراموش شده خراسان از سالها مرکز دیانت و علم و فرهنگ بوده است که شرافت ایرانی را حفظ و به اقصی نقاط جهان انتقال داده است به قول « فردیناند یوستی » دانشمندآلمانی که می گوید: شرافت ایرانیان قدیم را باید در پیش پارسیان هندوستان جست . زیرا همین مردان دارالمؤمنین سنگان بودند که در دو مرحله به هندوستان مهاجرت نمودند :

الف)هنگامی که زرتشتیان در سال 18 هجری تاب مقاومت در برابر نیروی قاهر مسلمان را نداشتند .

ب) بعد از اجرای مسئله کشف حجاب عده ای زیاد از اهالی سنگان برای حفظ مفسداتو حریم عفت خانواده به افغانستان و هندوستان مهاجرت نمودند و در آنجا به نام سنگان (سنجان) آبادی را تشکیل دادند .

که سراینده قصه ی سنجان (بهمن کیقباد) بیانگر و اثبات کننده مدعاست .

در حال حاضر یک باب حوزه ی علمیه با 50 طلبه در سنگان مشغول فعالیت زیر نظر استاد جناب مولوی حبیب الله طاهری و دیگر علمای سنگان در زمینه های علوم صرف و نحو ، فقه ، حفظ قرآن مجید می باشد .

مدارس موجود در شهر سنگان

1-                  دبیرستان پسرانه 1واحد

2-                  مدرسه راهنمایی پسرانه 2 واحد

3-                 دبستان پسرانه 4 واحد

4-                دبستان دخترانه 4واحد

5-                دبیرستان دخترانه1 واحد

6-                 مدرسه راهنمایی دخترانه 1 واحد

7-                مدرسه راهنمایی شهید رازقی

8-                مهد کودک یک واحد (بهزیستی )

9-                 هنرستان پسرانه 1 واحد

10-پیش دانشگاهی پسرانه  1 واحد

که تمام این مدارس به جز دو مورد بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در 22 بهمن 57 ساخته شده و مورد بهره برداری قرار گرفته است .

از دیگر مراکز علمی دینی در بخش سنگان حوزه علمیه تعلیم القرآن نشتیفان وهم چنین چند مدرسه در مقاطع مختلف ابتدایی راهنمایی و دبیر ستان که تعداد آنها به 48 واحد آموزشی می رسد که با ساخت و تجهیز همه این مدارس باعث شده جوانان به ویژه دانش آموزان دختر بارغبت تمام به تحصیل ادامه داده و این روند رشد چشمگیر داشته است به طوری که امروزه در تمام روستاهای بخش سنگان افرادی با مدارک فوق دیپلم و لیسانس به چشم می خورد به طوری که امروز به یمن انقلاب اسلامی و استقرار جمهوری اسلامی ایران تمام روستاهای 20 خانوار و عشایر دارای مراکز آموزشی ثابت و سیار می باشند .

 

کشاورزی سنگان و دامداری

کشت دیم که بیشتر به محصولات جو و گندم تعلق دارد ولی دو عامل اصلی مانع رشد کشاورزی و بهره وری از استعداد های طبیعی منطقه گردیده است :

الف-عدم موافقت با حفر چاه عمیق

ب- جلو گیری شدید منابع طبیعی و جنگلبانی از کشت دیم

این عوامل با سایر پدیده های اقلیمی و اجتماعی دست به دست هم داده که هر سال جمعیت فعال به صورت کارگر ساختمانی عازم شهر ها یا در کوره های آجر پزی تن به کار غیر تولیدی مفید با شرایط طاقت فرسا بدهند . که امید است با پیاده شدن آرمان های محرومیت زدایی چاره ای اندییده گردد .

البته در حوزه جغرافیایی سنگان چشمه سار هایی با اندک آبی که جریان دارد با روشی سنتی کشاورزی مرسوم است .

 

محصولات کشاورزی بخش سنگان

گندم ، جو ، پسته ، زیره سبز ، سیر ، پیاز ، تولید و تکثیر نهال کاج ، سرو و گل در حد تولید انبوه بوده و نیاز به برنامه ریزی و توجه خاص کارشناسان مربوطه را دارد.

هر چند که شغل اصلی مردم دامداری و کشاورزی سنتی است اما با درامد بسیار پایین زندگی با سختی می گذرانند وبه لحاظ شوری آب و سختی زمین کشاورزی در این بخش صنعتی شکل نگرفته است و به گونه ای که یک چاه عمیق در بخش وجود ندارد .

 

مشکلات دام

به علت حضور 15 ساله افاغنه و تخریب بی رویه مراتع و عدم برنامه ریزی و تفکیک مراتع و خوشکسالی های متوالی و وزش بادهای موسمی 120 روزه مراتع مناطق فقیر و همه ساله شاهد کاهش جمعیت دامی بخش و افزایش آمار بیکاران در منطقه می باشیم .

 

بزرگترین مشکل بخش سنگان

بی کاری بزرگترین پدیده نمایان و آشکاری است که جوانان بخش با آن دست به گریبانند که با توجه به حضور 15 ساله افاغنه در همجواری با کشور  افغانستان قشر عظیمی از نیرو های کار از بخش وادار به مهاجرت فصلی نموده است و این قشر فعال بر اثر مهاجرت فصلی دچار سر خوردگی و شیفته و شیدایی کاذب شهر گردیده و برای همیشه زادگاه اجدادی شان را ترک می کنند و خود را بدست تقدیری مبهم می سپارند که امید است . 

 

 

مساجد سنگان

در گذر از هر کوچه مسجدی با جذابیت معنوی ویژه ای پشت سر گذاشته می شود که در پنج وقت از اوقات نماز  ، نماز گزارن به راز و نیاز با خداوند منان به جهت ادای بندگی آستان مقدس هر کدام را می روبند ،نماز گزاران هر مسجد اهل سنت حنفی مذهبند که سعی وافر جهت برپایی سنن نبوی و اقامه فریضه الهی در مساجد دارند .

مساجد  عبارتند از:

·        مسجد جامع احناف                              

·        مسجد علی مرتضی (رض)

·        مسجد جامع قدیم سنگان                      

·         مسجد خلفای راشدین (رض)

·        مسجد گنبد                                            

·        مسجد عمر فاروق(رض)

·         مسجدخضر                                          

·        مسجد شیخ یعقوب

·         مسجد النبی (ص)                                

·        مسجد فاطمه زهرا (ص)

·        مسجد بلال (رض                                               

·        مسجد میر سلطان محمود

·        مسجد خلیفه                            

·        مسجد حضرت سلطان

 

 

 

 

زیارتگاههای سنگان

 

زیارتگاه پناهگاه ومحل توسل دلسوختگان وملجاء بازگو نمودن اسرار پیچیده در لوح دل هر شیدایی است که سنگان هم حصار شده در آغوش این اولیاء الهی وابرار درگاه ربویبت است .

مجتمع مزارات سنگان عبارتند از:

1-مزار پیر گرزوان:

از اولیاء پاک وصاحب کرامت است که ارواح شیطانی رااز خود دور می کند واگر ناپاکی به مزار وی نزدیک می شده ازسوی پیر خفته در جوار حق تیری به سوی فرد ناپاک پرتاب می شده است.

2- مزار شیخ یعقوب:

ازاحفاد واولیاء شیخ نصرالله سنجانی که دارای کرامات عجیبی بوده و هم اکنون مردم از وجودش کسب فیض می نمایند . آری

 مردان خدا ، خدا نباشند                                                             یک دم از خدا جدا نباشند 

3- مزار مرحوم خواجه فضل الله احراری:

متوفی1355از مراجع عالم سیر و سلوک که دارای کرامات خارق العاده بسیاری بوده است گویند که اگر جناب خواجه بر دیوار سوار می شدند دیوار به حرکت در می آمد .و اگر سوار می شدند بر ماشین و پیاده شدند تا مجدداً شیخ سوار نمی شدند ماشین به حرکت در نمی آمد .

4- مزار حضرت سلطان شکر بار

5- مزار خواجه میر قوام الدین

6- مزار خواجه محمد معروف به چهار طاق

7- مزار پیر دهقان

8- مزار پیر عسکری

9- مزار پیر غیبی در باغ جوار مسجد جامع قدیم

10- زیارتگاه شیخ صوفی در برآباد

11- شاه سید در برآباد

12- خواجه محمد در نیازآباد

13- مزار ملادرویش محمد در نشتیفان (معروف به مزار آخوند)

14- مزارات دیگری نیز در سنگان وجود دارد که مورد توسل و پناهگاه عامه مردم است .

 

معادن سنگان و استعداد های آن

 

در کوههای سر به فلک کشیده نول خروس وطالب که در شرق سنگان واقع گردیده وباارتفاع 2000متر در بلندترین نقطه و حداقل 500متر به خاکبخش سنگان وتایباد را تشکیل می دهد . دست بخشنده وبی همتای الهی دلی وزین در  درون این صخره ها قرار داده که به این کوهها وقاری خاص بخشیده است گویا جهت ارتزاق وبهره بری مردم این بیابان کم آب خداوند شریانهای قلب سنگلاخها به بذل وسخاوت داشته وآهن را سرمایه دلگرمی مردم به منطقه قرار داده که به معدن سنگ آهن سنگان معروف است این معدن از 600تا700سال پیش با ابتدایی ترین ابزارها مورد بهره وری قرار می گرفته که بقایای حفاریها به جای مانده در طول ادوار گذشته شاهد این مدعاست.

این معدن قبل ازپیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی توسط شرکت ایران باریت در سال 1350به شیوه ایجاد تونل مورد شناسایی واکتشاف قرار گرفت که دو تن از اهالی سنگان با حقوق اندک مسئول و نگهبان تجهیزات نا چیز آن بودند تا سال 1355 ادامه یافته بعد از پیرئزی انقلاب اسلامی معدن مجدداً مورد توجه واقع ودر سالهای 63-62آغاز به کار اکتشاف نمود .

این معدن از نظر میزان درصد آهن مقام اول را در خاورمیانه داراست که با توجه مسئولین محترم نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران، امید تجهیزکامل این پروژه عظیم روز به روز بر تحقق جنبه های عینی بهره وری و اشتغال زایی نمایا ن تر می گردد .

وجود خاک بخصوص و متناسب با شرایط جغرافیایی سنگان معروف به خاک خرمنگاه این  نوع خاک وقتی با آب سنگان ترکیب و به صورت گل در آورده شد برای جلوگیری  از چکیدن آب بام خانه های مسکونی در زمستان اثر فوق العاده ای دارد که برای مدت 7الی 10 سال نیازی به ترمیم بام خانه ها نیست.

وجود خاک رس که در صنایع دستی کوزه گری آجر و سفال سازی از مرغوبیت خاصی برخوردار است و آثار به جا مانده سفالینه های شکسته شده و بقایای کوره آن در ضلع جنوبی برنجک گواه این مدعاست .

معدن سنگ آهن سنگان در استان خراسان به فاصله 40کیلومتری جنوب شرقی خواف 58کیلومتری جنوب شهرستان تایباد و280کیلومتری شهرستان مشهد قرار دارد .

معدن سنگ آهن سنگان با ذخیره احتمالی540میلیون تن و320 میلیون تن ذخیره قطعی .

 معدن فلدسپات با ذخیره 37000تن .

یکی از مهمترین دلایل ضروری تجهیز طرح در حال حاضر بی نیازی و استقلال مجتمع های فو لادی کشور از وارد کردن سنگ اهن از خارج کشور است بویژه مجتمع فولاد خراسان که سالانه 3.6میلیون تن سنگ آهن در سالا نیاز دارد با توجه به اینکه سنگ آهن معادن سنگان درمجتمع فولاد خراسان به مصرف خواهد رسید و در ظرفیت فاز یک مجتمع فولاد خراسان با ذوب یک میلیون تن نیاز به 1.8میلیون تن سنگ آهن ئدارد بنا بر این ،تجهیز و را ه اندازی معادن سنگ آهن سنگان مورد توجه می باشد .

 

آثارباستانی سنگان

در سنگان چند مورد آثار باستانی به ثبت رسیده وجود داشته که اکنون فقط دو اثر باقیمانده است :

الف:مسجد جامع سنگان :با عبور از کوچه ای مار پیچ وبا عرض2تا 1.5 متری با دیوارهای بلند و سر پوشیده منظره ی زیبای مسجد خود نمایی می کند مستطیلی به عرض10متر و طول 1.5 برابر آن ایوان اصلی و ایوان های کوچک جانبی در ضلع غربی قرار دارد .

زیبایی ایوان اصلی در آن است که شکل ذوزنقه است یعنی در پایین پایه ها میل به مرکز دهانه و در بالا میل به طرفین دارد طوریکه در بالا پایه ها ازهم دور می گردد .در ضلع شمال و جنوب هر کام شش غرفه وجود دارد که یک راهرو سر پوشیده غرفه دها را به هم مربوط می سازد صحن مسجد با آجر هایی با ابعاد 40*40سانتیمتری فرش شده است که در بنای آن هم نقوش مختلف به کار رفته است .

ب:مسجد گنبد: در دل کوچه ای کهنه و نابرابر که زینت آن مشت کاهگلی بر مسجد ودیوار است ودر حصار دیواری بلند مسجون است دری به قامت یک انسان باز می شود که موزه ای است از خلاقیتها و طرفه کاری های دست و فکر انسان ، با صحنی کوچک و هوایی آزاد ، این مسجد دارای یک ایوان رو به آفتاب است و دو ایوان کوچکتر در طرفین بدین علت آن را مسجد گنبد می خوانند که گنبدی با ارتفاع 15 متر بر چهار دیواری آن خیمه زده است با شگفتیهای زیادی در دل دار   گنبد 8 ترک مسجد را 8 غرفه مانند کوچک بر چهار دیوار شبستان استوار نگه داشته است ، محراب آن در ضلع غربی با گچ بری هنر مندانه ای آرایش یافته و خطوط در هم کوفی ، چشم انداز آیاتی از کلام ا... مجید را چون طوق سفیدی بر دوش محراب نقش زده است .

ج- حوض حاج محمد :که در چند سال پیش تخریب و مکانش را تبدیل به مسجد جامع جدید فعلی سنگان نموده اند . این مکان در جایی بنا شده بود که کوچه ها و باغ ها به آن ختم می شود .

د-آسیا بادها ی نشتیفان: در ردیفی از 38تا 40 دستگاه آسیای بادی بر یال بامهای نشتیفان زیبا و با ابهت نشسته است که با گردش صبورانه بر اثر وزش باد سنگها درد دل مردم را این چنین بازگو می کند :

      باجور زمانه هیچ حیلت                                                          جز صبر ندانم و ندارم

 

صنایع دستی سنگان

صنایع دستی سنگان نمودی از سختکوشی و غلبه پیروز مندانه بر طبیعت زمخت منطقه است :

الف- نمد بافی : که از دیر باز در اندازه مختلف رواج داشته و تمام مواد اولیه آن حاصل دسترنج صاحبان این حرفه است و هم اکنون بیش از 10 کارگاه  سنتی و صنعتی در سنگان وجود دارد .

ب- کرباس بافی : هنر ظریف دستان هنرمندانه مادران که از کاشت ، داشت و برداشت پنبه تا تبدیل آن به نخ و لباس کرباسی نشان همدوشی مادران  سخت کوش با پدران با تجربه است اما اکنون با ورود پارچه های جدید در اندازه و نقش جدید کرباس بافی متروک مانده است .

ج- قالی و قالیچه بافی : حاصل سر انگشتان قلم گونه مادرانی است که با اهتمام       از طبیعت نقش کبک و گل و بلبل را با تار و پود نخ پشم و پنبه و ابریشم در هم آمیخته اند و روانه بازارهای داخل و خارج می گردد .

د- کوزه گری و تنور سازی : که نمود واقعی ستیز گوشت و استخوان انسان با خاک چسبناک رس که گویا دستان هنرمند را به همدردی عیش و نشاط گذشته می طلبد . هم اکنون دو کارگاه در سنگان وجود دارد .

همچنین تنور سازی در نشتیفان رونق بیشتری دارد .

 

فهرست منابع ومآخذ

 

1- آثار باستانی خراسان- ج1- عبد الحمید مولوی- تهران- انجمن آثار ملی- 1354شمسی

2- ایران در عهد باستان- دکتر محمد جواد مشکور- تهران- سازمان انتشارات اشرفی- چاپ3- 2537.

3- المصادر- ابو عبد الله حسین احمد بن زوزنی- به کوشش تقی بینش- مشهد کتاب فروشی باستان چاپ 1- 1340شمسی

4- بناهای تاریخی خراسان- علی اصغر مقری- انتشارات اداره کل فرهنگ خراسان 1359.

5- تاریخ رجال شرق خراسان جلد 1و2- ابراهیم زنگنه- مشهد- انتشارات خاطره- 1370-1381چاپ1.

6- تاریخ مغول- عباس اقبال آشتیانی- تهران- انتشارات امیر کبیر- چاپ6- 1345شمسی.

7- تاریخ ایران باستان- حسن پیر نیا(مشیر الدوله)تهران- انتشارات دنیای کتاب- 1362شمسی.

8-جغرافیای تاریخی ولایت زاوه- محمد رضا خسروی- انتشارات آستان قدس رضوی چاپ1- 1366.

9- جغرافیای تاریخی خراسان از نظر جهان گردان ابو القاسم طاهری- تهران- 1348شمسی.

10-جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی- لسترنج- ترجمه محمود عرفان- انتشارات علمی فرهنگی- چاپ2- 1364شمسی.

 

12- جغرافیای حافظ ابرو- ربع هرات- شهاب الدین عبدالله بن لطف الله- انتشارات بنیاد فرهنگ ایران- به کوشش مایل هروی- 1349شمسی.

 

     

 

 

[ ۱۳۸٩/٩/٢٤ ] [ ۱۱:٥٧ ‎ق.ظ ] [ حمید یاررودی ]
حمید یاررودی
حمید یاررودی کارشناسی آموزش ابتدایی کارشناسی ارشد برنامه ریزی درسی آموزگار مقطع ابتدایی استان خراسان رضوی شهرستان خواف Email: hamid_yar@ymail.com
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :