مسـجد ملک زوزن


 
در بالای محل محراب و در بخش پاطاق ، آثار تزئینات بسیارنفیسی از کاشی فیروزه ای و لاجوردی به زمینه آجر وجود دارد که در قاب های مستطیل ودایره ای اجرا شده اند و در وسط آن ها یک دایره  آجری با کتیبه ای از کاشیملاحظه می شود . در قسمت چپ محل محراب ، ورودی راه پله به سمت بالا مشهود است .درسمت شمال این ایوان ( غربی )  محراب دیگری در جریان حفاری از زیر خاک خارج شد کهاحتمالاً مربوط به مسجد قبلی می باشد که در این محل وجود داشته است .
استنباطگروه با توجه به تزئینات و گچبری های این محراب  بر این است که این محراب در قرنششم یا هفتم  ساخته شده و پس از ویرانی مسجد و این محراب ، مسجد جدیدی در دورهایلخانان در این محل ساخته اند . محراب مزبور از گچ بوده و دارای کتیبه ای در حاشیهمستطیل شکل آن با زمینه آبی رنگ می باشد و در زیر آن نقوش اسلیمی و فرو رفتگی داخلمحراب دیده می شود . در بالای فرورفتگی محراب ، کتیبه ای اجرا شده است و در قوسبالایی این فرو رفتگی نیز آثار کتیبه دیگری مشهود است .دو ستون نما در طرفینفرورفتگی دیده می شود که آسیب دیده اند . در بالای محراب نیز تزئینات اسلیمی درپیشانی اجرا شده که آسیب  دیده اند .
دربین دو ایوان فضای خالی دیده می شود که احتمالاً صحن مسجد بوده و  امروزه در آناتاقکی جدید ساخته اند و کاشی های مربوط به مسجد و حفاری محل را در آن نگهداری میکنند و نگهبانان و کارگران مرمتگر بنا در آن استراحت می کنند . ایوان شرقی نیز بهقرینه ایوان غربی و با ابعاد کوچکتر اجرا گردیده که در طرفین چپ و راست داخل آن طاقبرای ورود به شبستان ها تعیبع شده که امروزه از شبستان های مزبور اثری باقی نیست . در بخش جلوی این ایوان از بیرون آثار تزئینات آجری با نقوش هندسی و کاشی های فیروزهای دیده می شود و داخل ایوان نیز مقرنس آجری  با  تزئینات  کاشی  به طرح لوزی و بهرنگ فیروزه ای اجرا شده است .
سفال هایی که در این مسجد به دست آمده دارای لعابکاملاً ایلخانی و مشابه سفال ها و کاشی های سلطانیه می باشد . وجود این کاشی هاموید همان نظریه مطرح شده در مورد بنا می باشد .
دونالد ویلبر در صفحه 114 کتابمعماری ایران در عصر ایلخانی به این بنا اشاره کرده است و علی رغم این که از آنبازدید نکرده است ، در مورد این بنا می نویسد:«دیوارهای یک ایوان بزرگ و به علاوهبازمانده های خرابه یک ایوان دیگر می رساند که زمانی مسجدی بزرگ با تزئینات مجلل درآن جا وجود داشته است.در اطراف خرابه های این مسجد ، انبوه خاک و خشت شهری است بهنام زوزن ، که از بین رفته ، ولی در زمان سابق یکی از سه مرکز عمده این ناحیه بودهاست. آندره گدار که در سال 1940 از این محل دیدن کرده و نام آن را زازن ترجمه کردهاست نقشه ای از آن و عکس هایی از تزئینات کاشی کاری و سفالی جالب آن و شرح بنا رابرای اولین بار منتشر کرده است.گدار پس از ثبت تاریخ موجود که 616 هجری قمری برابربا 1219 میلادی می باشد ، اظهار عقیده می کند که نوع نقشه و خصوصیات تزئینی مسجدتقلیدی از ساختمان های قرن 12 میلادی استان خراسان است .
این مسجد در سال 615 هجری قمری  به دستور ابوالموید  ابوبکرعلی الزوزنیملک زوزن دوران سلطنت علاالدین محمد خوارزمشاه بنیاد گردیده و تنها اثر معماری شهرزوزن است که پس از حمله مغول برجای مانده است . مسجد فعلی بر روی خرابه های مسجدقبلی احداث شده و پس از مرگ ملک زوزن با حمله مغول نیمه تمام مانده است .

 

 

/ 0 نظر / 22 بازدید